Czy wierzyciel sam wybiera komornika do prowadzenia egzekucji?
Wierzyciel co do zasady wskazuje komornika, do którego kieruje wniosek o wszczęcie egzekucji. Nie oznacza to jednak pełnej swobody wyboru. Możliwość powierzenia sprawy konkretnemu komornikowi zależy przede wszystkim od rodzaju egzekucji, właściwości miejscowej oraz ustawowych ograniczeń dotyczących przyjmowania spraw spoza rewiru.
Sprawdź ➡ windykacja komornicza!
Kto wybiera komornika?
Postępowanie egzekucyjne jest wszczynane na wniosek wierzyciela, chyba że szczególny przepis przewiduje wszczęcie go z urzędu. To wierzyciel składa wniosek egzekucyjny do wybranej kancelarii i wskazuje w nim świadczenie, które ma zostać wyegzekwowane, oraz znane mu składniki majątku dłużnika.
W praktyce oznacza to, że wierzyciel może zdecydować, do którego komornika skieruje sprawę. Wybór ten musi jednak pozostawać zgodny z przepisami o właściwości komornika. Komornik po otrzymaniu wniosku sprawdza, czy może prowadzić daną egzekucję i czy nie zachodzą przesłanki zobowiązujące go do odmowy wszczęcia postępowania.
Podstawę prawną stanowią przede wszystkim przepisy Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych.
Czym jest rewir komorniczy?
Komornik działa przy określonym sądzie rejonowym. Obszar właściwości tego sądu tworzy rewir komorniczy. Zasadniczo komornik jest właściwy do prowadzenia egzekucji na obszarze swojego rewiru, czyli najczęściej tam, gdzie mieszka albo ma siedzibę dłużnik.
Jeżeli dłużnik mieszka w Warszawie, wierzyciel może zwrócić się do komornika działającego przy sądzie rejonowym właściwym dla danego obszaru Warszawy. W niektórych sprawach może też wybrać komornika spoza właściwego rewiru, ale tylko w granicach dopuszczonych przez ustawę.
Właściwość komornika nie zawsze zależy wyłącznie od miejsca zamieszkania dłużnika. Znaczenie może mieć również położenie określonego składnika majątku, zwłaszcza nieruchomości.
Czy można wybrać komornika spoza rewiru dłużnika?
Wierzyciel może w określonych przypadkach wybrać komornika działającego poza rewirem właściwym dla dłużnika. Swoboda ta ogranicza się jednak zasadniczo do obszaru właściwości sądu apelacyjnego, na którym znajduje się siedziba kancelarii wybranego komornika.
Dokonując takiego wyboru, wierzyciel powinien złożyć pisemne oświadczenie, że korzysta z prawa wyboru komornika. Oświadczenie może zostać umieszczone bezpośrednio we wniosku egzekucyjnym. W praktyce stosuje się na przykład sformułowanie: „Wierzyciel oświadcza, że dokonuje wyboru komornika na podstawie art. 10 ustawy o komornikach sądowych”.
Możliwość wyboru komornika spoza rewiru ma ułatwić wierzycielowi powierzenie sprawy kancelarii, którą ocenia jako sprawną, dobrze zorganizowaną albo doświadczoną w prowadzeniu określonego rodzaju egzekucji. Nie daje jednak prawa do wskazania dowolnego komornika w całej Polsce.
Kiedy wierzyciel nie może wybrać dowolnego komornika?
Prawo wyboru nie obejmuje wszystkich sposobów egzekucji. W określonych sprawach właściwość komornika ma charakter wyłączny, dlatego wierzyciel musi skierować wniosek do komornika właściwego miejscowo.
Dotyczy to w szczególności:
- egzekucji z nieruchomości;
- spraw, w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio;
- wydania nieruchomości;
- wprowadzenia w posiadanie nieruchomości;
- opróżnienia pomieszczeń, w tym lokali mieszkalnych, z osób lub rzeczy.
W takich przypadkach właściwy jest co do zasady komornik działający przy sądzie, w którego okręgu znajduje się nieruchomość. Wierzyciel nie może skutecznie przekazać egzekucji z nieruchomości komornikowi z innej części kraju tylko dlatego, że wcześniej z nim współpracował.
Jeżeli nieruchomość znajduje się na obszarze kilku rewirów, zastosowanie znajdują szczególne reguły właściwości wynikające z Kodeksu postępowania cywilnego.
Czy komornik musi przyjąć każdą sprawę?
Samo wskazanie komornika przez wierzyciela nie oznacza jeszcze, że kancelaria ma obowiązek przyjąć sprawę. Komornik może, a w określonych sytuacjach musi, odmówić przyjęcia wniosku spoza swojego rewiru.
Znaczenie mają między innymi ustawowe limity spraw z wyboru, zaległości w prowadzonych postępowaniach oraz skuteczność kancelarii. Przepisy przewidują ograniczenia, które mają zapobiegać nadmiernemu obciążeniu poszczególnych komorników i pogorszeniu sprawności egzekucji.
Komornik odmówi również prowadzenia postępowania, jeżeli wierzyciel skieruje do niego sprawę objętą wyłączną właściwością innego komornika. W takiej sytuacji wierzyciel powinien złożyć wniosek do kancelarii właściwej ze względu na miejsce położenia nieruchomości albo inny ustawowy łącznik.
Czy wybór komornika wpływa na koszty egzekucji?
Wybór komornika spoza rewiru może mieć znaczenie dla wydatków ponoszonych w toku postępowania. Jeżeli dokonanie czynności wymaga wyjazdu poza rewir komornika, wierzyciel może zostać wezwany do wpłacenia zaliczki na związane z tym koszty, na przykład koszty przejazdu lub noclegu.
Co istotne, dłużnik nie zawsze zostanie obciążony dodatkowymi wydatkami wynikającymi wyłącznie z decyzji wierzyciela o wyborze komornika spoza właściwego rewiru. Jeżeli takie koszty były zbędne do celowego prowadzenia egzekucji, mogą ostatecznie obciążyć wierzyciela.
Przed wyborem odległej kancelarii warto więc ocenić, gdzie znajduje się majątek dłużnika i czy prowadzenie sprawy przez komornika spoza rewiru nie spowoduje niepotrzebnych wydatków.
Jak wybrać komornika do prowadzenia egzekucji?
Wierzyciel nie powinien kierować się wyłącznie położeniem kancelarii. Istotne jest przede wszystkim to, czy wybrany komornik ma prawo przyjąć sprawę i czy jego wybór będzie praktyczny z punktu widzenia planowanych czynności.
Przed złożeniem wniosku warto ustalić:
- miejsce zamieszkania lub siedzibę dłużnika;
- położenie znanych składników jego majątku;
- czy egzekucja ma być skierowana do nieruchomości;
- czy wybrana kancelaria przyjmuje sprawy spoza rewiru;
- czy wybór nie spowoduje dodatkowych kosztów dojazdu.
W przypadku egzekucji z rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności lub ruchomości wybór komornika spoza rewiru bywa dopuszczalny. Jeżeli jednak zasadniczym celem jest sprzedaż nieruchomości dłużnika, wniosek należy skierować do komornika właściwego według miejsca jej położenia.
Co się stanie, gdy wierzyciel wybierze niewłaściwego komornika?
Jeżeli komornik nie jest właściwy do prowadzenia danej egzekucji, nie powinien podejmować czynności z naruszeniem przepisów o właściwości. W zależności od sytuacji może odmówić wszczęcia postępowania, zwrócić wniosek albo przekazać sprawę zgodnie z właściwością, jeżeli przepisy pozwalają na takie działanie.
Błędny wybór kancelarii może wydłużyć rozpoczęcie egzekucji. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy istnieje ryzyko szybkiego wyzbycia się majątku przez dłużnika. Dlatego przed złożeniem wniosku należy sprawdzić, czy w sprawie obowiązuje właściwość wyłączna.
Wierzyciel wybiera komornika, ale tylko w granicach prawa
Wierzyciel ma wpływ na to, który komornik będzie prowadził egzekucję, lecz nie jest to wybór całkowicie dowolny. W wielu sprawach może zwrócić się do komornika spoza rewiru dłużnika, jeżeli spełni warunki przewidziane w ustawie i złoży odpowiednie oświadczenie. Prawo wyboru nie obejmuje jednak między innymi egzekucji z nieruchomości, wydania nieruchomości oraz opróżnienia lokalu. Przed skierowaniem wniosku warto zatem sprawdzić właściwość kancelarii, możliwość przyjęcia sprawy spoza rewiru oraz potencjalne koszty takiego wyboru.
Podstawa prawna: art. 10 ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych oraz przepisy ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności regulacje dotyczące właściwości organów egzekucyjnych i egzekucji z nieruchomości. Stan prawny opisany zgodnie z regulacjami znanymi do grudnia 2025 r.
